Dwalen door de Toraja-cultuur tijdens rondreis Sulawesi

Kleine begrafenis Tana Toraja

Verre Avonturen

Veel reizigers gaan naar Sulawesi om kennis te maken met de bijzondere Toraja-cultuur. Het bijwonen van een begrafenis is een bijzondere, maar vaak ook spannende ervaring. Lees hier hoe je je voorbereid en wat er gebeurt.

tekst Fleur Besters
foto's Joep Kolijn
Video Joep Kolijn

Toraja-land heet ook wel Tana Toraja. Het ligt in het Indonesische Sulawesi en staat bekend om de meerdaagse, uitgebreide en vaak kostbare uitvaartrituelen. De overledene wordt soms pas na jaren  begraven. Een bezoek aan een Toraja-begrafenis is een indrukwekkende ervaring tijdens je rondreis door Sulawesi. Bezoek ook de graven in de rotsen of in een boom, waar pasgeboren baby’s een rustplek krijgen als ze overlijden. Combineer je bezoek aan Toraja met een meerdaagse hike door de prachtige natuur met rijstvelden en groene valleien.


Dorp Tana Toraja

Toraja-begrafenis bijwonen

Hoewel een bezoek aan Toraja steevast onderdeel is van een rondreis door Sulawesi, schrikt het bezoeken van een begrafenis veel mensen toch even af. Het beeld van soms wel tientallen varkens en waterbuffels die worden geslacht, temidden van de soms wel honderden bezoekers, is dat wel voor westerlingen geschikt? Wij zien immers zelden hoe een dier wordt gedood.

Geen pottenkijker


Een eerste opmerking. Je hoeft je geen pottenkijker te voelen als je tijdens je reis een uitvaart in Toraja-land wil bijwonen. Vreemd voor ons misschien, maar hoe meer mensen de uitvaart bijwonen, hoe beter. Je bent als buitenstaander daarom van harte welkom. Neem vooral een lokale gids mee, want zij kunnen je alles uitleggen en introduceren bij de familie. Ze weten bovendien wánneer er een uitvaart is, en in welke fase deze is. Daarover straks meer.


Tip van Reisbijbel: "Neem suiker, een slof sigaretten of een ander cadeau mee naar een Toraja-begrafenis en kleed je in bedekte kleuren: zwart of een andere donkere kleur. Logisch, maar toch voor de zekerheid: een lange broek of rok (of sarong) en bedekte schouders worden op prijs gesteld."

Gift uitvaart Tana Toraja

Offeren waterbuffels en varkens

En dan het offeren van de dieren. Ja, er worden dieren geofferd bij een Toraja-uitvaart. Maar nee, het is niet zo gruwelijk als je denkt. De aanblik is zelfs voor kinderen te doen - er vanuit gaande dat ze enige ervaring met het bezoeken van andere culturen hebben. Zeker als je hen goed uitlegt wat er gebeurt en wat de rituelen betekenen. Zo helpen de slimme varkens je om de weg naar de hemel te vinden en kunnen de sterke waterbuffels je dragen als je moe bent.

Het feit dat alle dieren direct na het doden worden geslacht en - afhankelijk van de grootte van de begrafenis - na bereiding ook meteen worden gegeten door de bezoekers van de uitvaart, verzacht de pijn wellicht ook. Met deze uitleg is een bezoek aan een Toraja-uitvaart tijdens je rondreis in Sulawesi hopelijk minder afschrikwekkend.

Grote en kleinere uitvaart


Wil je ook een foto zien van een grote uitvaart om jezelf voor te bereiden? Scrol dan na het lezen van dit artikel helemaal door, dan ben je goed voorbereid op wat je aantreft.

Wij woonden een grote en kleine uitvaart bij. Bij de grote uitvaart werden op de dag dat wij er waren maar liefst 31 buffels geslacht, de man die werd begraven was al vier jaar dood en zijn uitvaart duurde vijf dagen. Opmerkelijk genoeg gaven de dieren geen kik toen ze wachten op hun onheil, het werd niet helemaal duidelijk of ze gedrogeerd zijn, maar er was geen sprake van stress of paniek bij de varkens en buffels.


Offeren waterbuffel Sulawesi-resized

Lengte Toraja-begrafenis

Een begrafenis in Toraja-land hangt nauw samen met de maatschappelijke status van de overledene. Hoe rijker een overledene was, hoe uitgebreider de begrafenis. De begrafenis kan dagen duren, soms wel een week. De uitgebreidere uitvaarten zijn enorm kostbaar, en daarom worden ze vaak uitgesteld om geld te sparen en voorbereidingen te treffen, zoals het bouwen van gastenverblijven. Tijdens je rondreis in Sulawesi maak je dus maar een deel van de uitvaart mee. 

Het lichaam van de overledene wordt na het overlijden gebalsemd en bewaard in een kamer in het familiehuis, de tongkonan, de bekende Toraja-huizen met de bijzondere daken. Pas als alles is geregeld voor de begrafenis en alle omstandigheden perfect zijn, wordt het lichaam daadwerkelijk begraven. Dat deel kan je bijwonen. 

Tau tau


Zolang het lichaam nog in huis is, wordt de overledene wordt gezien als ‘ziek’. Familieleden gaan dagelijks langs, brengen eten en leggen vetes bij. De Toraja-godsdienst gaat er vanuit dat de geest nu nog in het lichaam is. Als meer dan 25 waterbuffels worden geslacht bij de uitvaart, mag er ook een houten standbeeld worden gemaakt. Dat beeld is soms wel net zo groot als de overledene zelf. Deze zogenaamde tau-tau wordt meegenomen naar het graf en blijft daar staan. Kijk niet raar op als er tijdens de uitvaart een brandende sigaret tussen de lippen van wordt gestoken en de bril van de overledene op de neus staat!


Begrafenis Toraja rondreis Sulawesi

Tijdelijke begrafenisdorpen Toraja

Omdat de begrafenis vaak dagen duurt en familie en bekenden van ver komen, wordt er voor de uitvaart een soort tijdelijk dorp gebouwd van bamboe, soms rond één of twee bestaande huizen. Voor een buitenstaander lijkt het een gewoon dorp, maar alles wordt na afloop weer afgebroken! Een bijzonder fenomeen, want de dorpen zien er erg mooi en rijk versierd uit. Materialen kunnen wel hergebruikt worden. Tijdens je rondreis door Sulawesi zal je in Toraja nog geregeld een half afgebroken begrafenisdorp zien. 

Lachen en dansen


Omdat het lang duurt voordat de Toraja-uitvaart plaatsvindt, zijn de mensen niet zo verdrietig meer. Er wordt gelachen en gedanst en het slachten van de dieren is een evenement op zich. Alle gasten zitten in groepjes bij elkaar, met familieleden of een bepaalde buurt op een afgescheiden 'balkon'. De belangrijkste gasten hebben de beste plek, met het beste uitzicht op het offeren. Zij worden ook bediend door de familie van de overledene, volgens vaste tradities worden er bijvoorbeeld sigaretten uitgedeeld.


Grote begrafenis Tana Toraja

Rituelen en afspraken Toraja-uitvaart

De ceremonie wordt geleid door een familielid of ceremoniemeester. Die roept ook om welke buurt of familie een dier heeft gegeven. Met name bij de waterbuffels zijn er duurdere varianten, bijvoorbeeld gevlekte dieren zijn meer waard. Alle bezoekers van een uitvaart worden bij aankomst ook ingeschreven in een boek, en aan de hand daarvan wordt bij grotere begrafenissen het vlees na afloop ook verdeeld. Het is dus niet zo dat de familie van de overledene alles krijgt. Op deze manier is er een soort begrafenis-economie, want als iemand bij jou is geweest, ga jij ook weer naar een begrafenis in zijn of haar dorp of familie.

Tongkonan


Op de laatste dag van de begrafenis wordt het lichaam vanuit de bamboetoren verplaatst naar het definitieve graf. Afhankelijk van het aantal geofferde waterbuffels wordt het lichaam in de kleine tongkonan, het typische huis, geplaatst voor de weg naar de laatste rustplaats. Nu pas verlaat in de Toraja-cultuur de ziel het lichaam.


Tau Tau Toraja uitvaart

Soorten graven Tana Toraja

Tijdens je bezoek aan Toraja-land en je rondreis in Sulawesi zie je verschillende graven. Die variëren van meerdere hangende kisten bij elkaar in grote grotten, speciaal voor één persoon uitgehouwen graven in een berg, baby-bomen en grafhuizen in de steden.
Het meest bekend zijn misschien wel de hangende graven in grote, open grotten. Hierbij wordt de kist in de grot op balken gelegd en zweeft zo boven de grond. De kisten verteren uiteraard en dan vallen de botten op de grond. Er liggen soms wel tientallen lichamen in één grot.

Spookhuis


Het bezoek aan zo’n grot is dus een soort spookhuis-ervaring, want overal liggen naar beneden gevallen beenderen en zijn de schedels opgestapeld. De kleine houten beeldjes van de overledene staan er ook en je ziet kleine offers staan die nabestaanden nog steeds brengen ter gedachtenis.
Of alles nog even authentiek is, kan je je afvragen, maar het beeld is indrukwekkend. Voor kinderen kan het wel wat luguber zijn, dus bereid ze voor op deze aanblik. De junior reporters van Reisbijbel vonden het heel interessant, en niet eng.


Grafgrot Tau Tau Toraja

Individuele graven in rotsen

De individuele graf-grotten zijn ook erg bijzonder. Deze graven worden door mensen in een grote of kleinere stenen berg met de hand gemaakt, er komt geen machine aan te pas! Het kappen ervan duurt ongeveer een half jaar en is dus kostbaar. Als je een trekking maakt, zul je geregeld een graf tegenkomen in de rijstvelden, ze kunnen overal gemaakt worden.

In de grotere steden, zoals Rantepao, zijn alle geschikte plekken voor een graf in een berg of grot al in gebruikt. Daar worden de kisten daarom in een soort stenen gebouwtje geplaatst, vergelijkbaar met een familiegraf in Nederland. Je ziet tijdens je rondreis in Sulawesi soms nog de draagbaar met de tongkonan erbij staan.


Individuele graven Toraja

Baby-begrafenisboom

Minder zichtbaar, maar misschien wel het meest indrukwekkend, zijn de baby-bomen in Toraja-land. Baby’s die direct na de geboorte of voor het doorbreken van de melktandjes overlijden, worden in een boom begraven. Hun lichaampje wordt rechtopstaand in het rechthoekige uitsparing geplaatst en de opening wordt afgedekt met geweven palmharen.

Deze uitvaart duurt een dag en vindt direct na het overlijden plaats. De ouders moeten een eigen varken offeren. Als ze dit niet hebben, laten buren een varken vrij, dat dan ‘toevallig’ de tuin van de rouwende familie inloopt. De vader kan dit dan meenemen. De aanblik van een baby-boom is mooi en verdrietig tegelijk.


Babyboom Toraja

Praktische reistips Sulawesi en Toraja-land

Indonesië is gelukkig meer dan - het zeker ook erg leuke en mooie - Bali. Een rondreis door Sulawesi laat je kennismaken met een heel ander Indonesië. Hier geen busladingen toeristen en volop kans om zelf met een gids op avontuur te gaan. Je vliegt vanuit Jakarta naar Makassar. De weg naar Rantepao, de stad waar de meeste hikes en dagtrips naar Toraja-dorpen vertrekken, is lang en hobbelig, maar je ziet er wel meteen het echte leven in de dorpen aan je voorbij trekken.  

Wagenziek


Reken op een volle dag reizen over slingerwegen en als je dus snel wagenziek wordt: slaap eerst een nacht je jetlag bij in Makassar. Eigen ervaring van Reisbijbels Joep leert dat het anders een heel heftige kennismaking met Sulawesi wordt. Je kan op de heenweg, of de terugweg, ook een tussenstop maken bij Lake Tempe. Een geweldige ervaring en het breekt de reis.


Tau Tau schedel Toraja

Hotel Rantepao rondreis Sulawesi

Eenmaal in Rantepao is er accommodatie in alle prijsklassen. Het Toraja Heritage hotel is een prima plek met genoeg comfort om te overnachten voor en na je trekking. Voor kinderen is er een heerlijk zwembad en de kans leeftijdsgenootjes te ontmoeten. Want reizen door Sulawesi is heel anders dan bijvoorbeeld Bali, hier ontmoet je (gelukkig) weinig andere toeristen. Onze tip: eet boven in de bar, het eten in het restaurant is niet heel bijzonder.

Warung


Of loop naar het stadje en bezoek een warung, een lokaal eettentje. Daar kan je ook wat voorraden inslaan voor je trekking, onderweg is echt niets te krijgen! De dorpen zijn erg arm, zelfs vers water moet soms een paar dorpen verder gehaald worden voor je. Koop ook wat gulu-gulu voor de lokale kinderen die je tegenkomt, snoepjes zijn welkom! Misschien gezondere variant: neem opblaasballen mee om onderweg uit te delen. De kinderen hier hebben vrijwel geen speelgoed en je maakt zo makkelijk contact!


reisvaccinaties Sulawesi

Reis Sulawesi en Toraja boeken

Je kan je rondreis naar Sulawesi goed regelen met een lokale gids. Die haalt je in Makassar bij het vliegveld op. Vlieg er bijvoorbeeld met Garuda heen vanuit Jakarta. Wij reisden een week met Toraja Tour Guide  Een basic verzorging, passend bij avontuurlijke reizigers.



Je kunt je vakantie Sulawesi ook via Local Hero Travel organiseren. Dit is een Nederlandse reisorganisatie waar je jouw individuele rondreis samenstelt met de hulp van een ervaren local. In Indonesië is Evy zo'n lokale reisspecialist. Je reist kleinschalig, verantwoord, én draagt bij aan de lokale gemeenschap. Bekijk hier de opties voor een reis naar Sulawesi bij Local Hero Travel. 



Trekkings Toraja


Bedenk dat de trekkings bij groepsreizen doorgaans een stuk minder intensief - en authentiek - zijn, dan wanneer je zelf met een lokale gids iets organiseert. Zij nemen je mee naar de echte afgelegen dorpjes. Reisbijbel maakte een driedaagse hike, waarbij we eenmaal in een hostel en eenmaal bij locals overnachten, zeer eenvoudig, maar erg gezellig. We liepen in drie dagen ruim 40 kilometer door de rijstvelden en heuvels, waarvan op de middelste dag 18 kilometer naar 1.800 meter hoogte. Onderweg zijn geen mogelijkheden eten of drinken te kopen, je bent afhankelijk van je gids. Door de armoede in dit gebied, is de verzorging kariger dan je wellicht gewend bent, maar het is zeker voldoende als je zelf ook wat muesli-repen meeneemt!

Trek voor je bezoek aan Sulawesi en Toraja minimaal tien dagen uit om niet gehaast rond te reizen. Een mooie combinatie kan een bezoek aan het nog meer afgelegen Wakatobi te zijn! Volgens Floortje Dessing het einde van de wereld. Je leest hier alles over hoe je er komt. 


Kadootjes lokale kinderen Toraja


Slachten buffels Toraja

Inspiratie voor Indonesië

Verre Avonturen

Pinta Kota Ambon boven

Ambon is je uitvalsbasis voor je vakantie in de Molukken. Je komt er aan vanuit Nederland of een van de andere eilanden in Indonesië. Ook op Ambon zelf is genoeg te beleven!

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

Seram Sawai eiland drone

De eilanden op de Molukken in Indonesië hebben ieder een eigen sfeer en hoogtepunten. Seram is een must do voor natuurliefhebbers!

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

NP Manusela hiken met kinderen Indonesie

Een meerdaagse trekking door het regenwoud van National Park Manusela is een droom voor iedereen die van de natuur houdt. Neem een flexibele instelling én een goede conditie mee naar de Molukken en reis mee. Verslag vanuit alle tinten groen, die rei

Lees Meer Door: Fleur Besters

Slimme Reistips

Schoolkinderen Indonesië

Of je er nu voor het eerst heen gaat of al vaker bent geweest, de indrukken die je tijdens je reizen door Indonesië opdoet zijn vaak lastig te delen met het thuisfront. Reiziger Jan Boonstra doet dat wel in zijn boek De Brommer met bami.

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

Kleine begrafenis Tana Toraja

Veel reizigers gaan naar Sulawesi om kennis te maken met de bijzondere Toraja-cultuur. Het bijwonen van een begrafenis is een bijzondere, maar vaak ook spannende ervaring. Lees hier hoe je je voorbereid en wat er gebeurt.

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

Rondreis Sulawesi

Maak je een rondreis in Sulawesi? Het Tempe Lake in Sengkang in Zuid-Sulawesi is een bezienswaardigheid die je niet mag overslaan. Hier wonen de vissers in een drijvend dorp. Met een kano vaar je erheen, al dan niet met een opgaande zon die het meer

Lees Meer Door: Fleur Besters

Stoere Gezinnen

Wakepark_bali

Het prachtige eiland Bali leent zich uitstekend voor watersport en andere actie. In dit artikel lees je de vijf beste tips als je met je gezin naar Bali reist. Met deze activiteiten maak je prachtige herinneringen aan je familiereis!

Lees Meer Door: Fleur Besters

Stoere Gezinnen

Raften en fietsen door rijstvelden in Ubud

Ubud is een niet te missen hotspot tijdens je reis naar Bali. Je kan er verschillende fietsroutes volgen en raften. Reis je met kinderen, dan is dit een ideale manier om hen van de natuur te laten genieten.

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

Dronewasabinuarestaurant

Het klinkt als een exotisch eiland, maar het zijn er stiekem heel veel: National Park Wakatobi is een eilandengroep voor de oostkust van het Indonesische Sulawesi.

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

Een zeilreis waar je iedere dag wel tien magische momenten meemaakt. Onder water, op land en varend op de Floreszee. De Ombak Putih vaart van Flores naar Bali, of andersom en brengt je naar de stoere Komodo varanen op Rinca en Komodo-eiland. Deze

Lees Meer Door: Fleur Besters

Stoere Gezinnen

Op zoek naar sneeuw, surfspots, snorkelavonturen, nieuwe internationale vriendjes en sportieve uitdagingen gaan de junior reporters van Reisbijbel de wereld over. In 2016 bezochten ze achtereenvolgens Duitsland, Tsjechië, Noorwegen, Itali&eum

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

Een reis waarbij je meerdere keren per dag verzucht: mooier dan dit wordt het niet. Per houten zeilboot ontdek je Indonesië vanaf het water. Puurder wordt het inderdaad niet!

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

De lucht komt al van verre tegemoet. De enorme buffalo ligt op de zij in een plasje water, in het droge seizoen een zeldzaamheid op Komodo geworden. En dan lijkt die massa te bewegen. Het is echter niet de buffalo, maar drie tot zelfs zes komodo v

Lees Meer Door: Fleur Besters

Slimme Reistips

Je ziet ze steeds vaker in Nederland: bordjes in de wc waarop wordt uitgelegd hoe je zittend dient te plassen. Met de groeiende groep Aziatische expats en toeristen is dit blijkbaar nodig. Andersom zie je in andere landen weinig uitleg over hoe je

Lees Meer Door: Sanne Helbers

Slimme Reistips

Dan heb je die mooie reis gemaakt en staat je computer vol met foto’s. Hoe hou je die mooiste momenten vast in huis? De beste tips om je reisfoto's dagelijks terug te zien.

Lees Meer Door: Fleur Besters

Steeds meer mensen kopen op hun reisbestemming een tijdelijke lokale simkaart om niet afhankelijk te zijn van de WiFi onderweg. KLM heeft nu een alternatief ontwikkeld, met hun Bitebird kan je in heel veel landen met de aanschaf van é&eacut

Lees Meer Door: Fleur Besters

Verre Avonturen

Een (verre) rondreis kan je prima zelf maken, maar via een vooraf geregelde route of met een groep kan ook fijn zijn. We zetten enkele tips én aanbiedingen voor komende zomer op een rij!

Lees Meer Door: Fleur Besters

Slimme Reistips

Wie eenmaal in Azië is geweest, weet dat je voor echt lekker eten bij de toko moet zijn. Het kookboek Bartje Boemboe helpt je vervolgens op weg met geweldige recepten.

Lees Meer Door: Fleur Besters

Slimme Reistips

Overstaptijd vliegveld Instanbul

Wie wel eens buiten Europa reist is er vast al eens tegenaan gelopen: overstaptijd. Met een beetje mazzel, en vaak tegen een hoger tarief, blijft de overstaptijd beperkt tot een uur of twee. Dan is het fijn even de benen te strekken, op zoek te ga

Lees Meer Door: Fleur Besters

Slimme Reistips

De Bromo is een actieve stratovulkaan op Java die voornamelijk door zijn ligging erg bijzonder is. Samen met twee andere vulkanen ligt hij in de zogenaamde caldera: een enorme zandvlakte van zo'n 80 vierkante kilometer. Uit de Bromo stijgt een

Lees Meer Door: Ruud Beerens

Verre Avonturen

Als je met Emirates naar Azië vliegt, kun je een stopover maken in Dubai en daarme tijdens één trip het exotische Azië combineren met het mysterieuze Midden-Oosten. Dat is ook precies wat videomaker Joshua Morin deed a

Lees Meer Door: Wouter Peters

Stoere Gezinnen, Toffe Roadtrips, Verre Avonturen

Bali en Lombok op welk wensenlijstje staan deze eilanden niet? Zon, zee, strand, cultuur en avontuur. Deze prachtige combinatie is goed te ontdekken, zelfs al in veertien dagen. De lokale bevolking is zeer vriendelijk en gastvrij, het eten is over

Lees Meer Door: Daphne Duppen

Toffe Roadtrips, Verre Avonturen

We vertrekken uit Papoea en varen richting het westen, naar de eilandengroep Aru. Deze eilandengroep bestaat uit tientallen eilanden en is de meest oostelijke eilandengroep van de Molukken. Het is ongeveer 36 uur varen door de Arafurazee, die maar

Lees Meer Door: Ronnie Dankelman

Verre Avonturen

Elke ochtend staart het groen je oogverblindend mooi tegemoet vanaf je eigen balkon. Ala's Green Lagoon is een geweldige accommodatie om te verblijven als je op Bali, in het gezellige plaatsje Ubud bent. Het is een homestay die letterlijk tuss

Lees Meer Door: Yverne Berkers

Toffe Roadtrips, Verre Avonturen

We stappen aan boord van de Matahariku, een houten zeilschip van ruim 40 meter. Het schip ligt op een klein uur rijden van de luchthaven van Timika, een stad aan de westkust van de Indonesische provincie Papoea. We worden welkom geheten door de 12

Lees Meer Door: Ronnie Dankelman

Slimme Reistips

Reizen tijdens Ramadan

De Ramadan is een bijzondere maand voor moslims overal in de wereld. Moslims gedenken dat in deze maand de profeet Mohammed de eerste van de openbaringen ontving die samen de koran vormden. Tijdens de Ramadan wordt er door moslims tussen schemer v

Lees Meer Door: Reisbijbel

Verre Avonturen

'Wellicht vinden ze ons wel asociaal,' zegt Pat, terwijl hij zijn gitaar opzij legt. Ik kijk op van mijn boek en zeg: 'Ze vinden ons zeker asociaal. Maar dat kan me geen barst schelen.'

Lees Meer Door: Eva Hopstaken

Slimme Reistips, Verre Avonturen

Meridianen, breedtecirkels, keerkringen, poolcirkels, de evenaar, de datumgrens; Reisbijbels Ruud Beerens is gefascineerd door denkbeeldige lijnen die je op reis treft. Het nodigt uit voor wandelingen, omweggetjes of misschien zelfs een doelgerichte

Lees Meer Door: Ruud Beerens

Verre Avonturen

Het Indonesische eiland Bali heeft de afgelopen jaren groen terrein moeten inleveren aan toeristische grond. Waar eerst de prachtige vergezichten zich in overvloed bevonden, beginnen er steeds meer bekende fastfoodketens en winkels het 'straat

Lees Meer Door: Rachel Cramer

Verre Avonturen

Op het Indonesische eiland Flores bevindt zich bovenop de vulkaan Kelimutu (Keli Mutu) een uniek natuurverschijnsel. Daar bevinden zich namelijk drie kratermeren die door mineralen elk een andere kleur hebben: donkergroen, blauwgroen en lichtgrijs

Lees Meer Door: Reisbijbel

Slimme Reistips, Verre Avonturen

gebruik handen buitenland

In sommige landen of streken is het erg onbeleefd om te wijzen met je onreine linkerhand. Let dus op het gebruik van je handen als je reist.

Lees Meer Door: Reisbijbel

Toffe Roadtrips, Verre Avonturen

Wanneer je het hebt over unieke plekken die je eigenlijk voor jezelf wilt houden, dan is Karimunjawa in Indonesië er zeker één van. Karimunjawa is een een archipel van 27 tropische eilandjes midden in de Java-zee. In de 924 bladzij-tellende Lon

Lees Meer Door: Koen Samson

Verre Avonturen

Josta Asmus beschrijft de aantrekkingskracht en de bezienswaardigheden van het Indonesische eiland Bali: Nu kent men Bali wel van de vele films en boeken over het eiland met name de beststeller Eat, Pray, Love maar het echt beleven begint pas

Lees Meer Door: Josta Asmus

Reisorganisaties Indonesië

close

Wie wil jij inspireren met dit reisverhaal? Deel het snel!

close

Wie wil jij inspireren met dit reisverhaal? Deel het snel!