En toen was het stil in Tsjernobyl

Reportages

Wie is er niet opgegroeid met de kernramp die symbool staat voor alles wat er mis kan gaan met kernenergie. Ik heb het natuurlijk over Tsjernobyl. Samen met de kernramp in Fukushima heeft Tsjernobyl de twijfelachtige eer de grootste kernramp in de geschiedenis te zijn.

tekst Martin Boon

    Op 26 april 1986 wordt er in kernreactor 4 van het complex een test uitgevoerd, die verschrikkelijk misgaat. Door verkeerde beslissingen van een onervaren ploeg wordt een kettingreactie in gang gezet. Om de boel te redden worden bijna alle veiligheidsstaven van de reactor omhoog gehaald. Als men de staven weer wil laten zakken blijken deze door de oplopende hitte zo te zijnvervormd, dat ze niet meer goed teruggeplaatst kunnen worden. Hierdoor kan de kettingreactie niet meer gestopt worden, waardoor de brandstofstaven van de reactor door oververhitting smelten. Dit resulteert uiteindelijk in een ontploffing, waarbij het complete dak van reactor nummer 4 wordt weggeblazen. Er ontstaat een brand, die ervoor zorgt dat er een radioactieve wolk in de atmosfeer terechtkomt, die uiteindelijk 40% van Europa besmet.

    Bij de explosie en de brand die hierop volgt, komen 2 mensen om. Onder de puinruimers en hulpdienstmedewerkers vallen binnen 3 maanden na de ramp 28 doden als gevolg van de enorme dosis straling waaraan ze worden blootgesteld.

    De evacuatie van de omliggende dorpen komt pas laat op gang. Pas de volgende dag worden de mensen in een straal van 30 kilometer rond de centrale (de exclusion zone) geëvacueerd (De bewoners van Prypjat , met 50.000 inwoners de grootste stad in dit gebied, Tsjernobyl en nog 158 andere dorpen en stadjes). De mensen wordt in eerste instantie verteld dat de evacuatie slechts voor een paar dagen zijns. Hierdoor hebben de mensen de meeste van hun persoonlijke  bezittingen achtergelaten. Deze liggen er vandaag de dag nog steeds.

    Een bezoek aan Tsjernobyl stond al een paar jaar op mijn to-do lijstje en vorige deze week was het dan eindelijk zover. Ik heb een vlucht naar Kiev geboekt, de hoofdstad van Oekraïne. Met WIZZ air vlieg je vanaf Dortmund voordelig (vanaf E 125,-) naar de stad die ontzettend veel te bieden heeft (maar daarover een andere keer meer). Een excursie naar Tsjernobyl en Prypjat moet je boeken bij een bureau dat een vergunning heeft om te mogen reizen binnen de exclusion zone. Ik heb gekozen voor een privé excursie via Solo East en heb hier geen moment spijt van gekregen, want de excursie is, mede door de uitstekende gids, een onvergetelijke ervaring geworden.

    Om 9 uur word ik opgehaald door onze gids. Tsjernobyl ligt op zo’n 130 kilometer rijden van Kiev. We rijden Kiev uit via de Noordzijde, langs de rivier de Dnepr, met aan de oevers de vele stadsstranden. Daarna rijden we door het groene hart van de stad richting de buitenwijken. Daar wisselen de grauwe appartementen uit de Sovjettijd en de nieuwe riante villas elkaar af.

    Een voor Oekraïense begrippen goede weg, voert ons dwars door een mooi bosrijk gebied. Ik geniet van het uitzicht. Onderweg geeft de gids al de nodig informatie en zo krijg ik onder andere een goede uitleg over straling. Ze leer ik dat het wereldwijde gemiddelde niveau van de natuurlijk aanwezige achtergrondstraling 0,27 microsievert per uur (μSv/u) bedraagt. In een stad ligt dit altijd iets hoger, vanwege de hoeveelheid stenen gebouwen en de aanwezigheid van straling in natuursteen. Op de geigerteller die ik bij mij heb zie ik de straling tijdens de rit ook teruglopen. In Kiev lag het niveau in de auto rond de 0.15 μSv/u en buiten de stad zakt het niveau tot onder de 0.10 μSv/u.

    Na ruim honderd kilometer bereiken we het eerste checkpoint. Na de nodige formaliteiten mogen we na een minuut of 5 onze weg vervolgen. We maken een stop in Tsjernobyl zelf. Dit stadje is sinds geruime tijd weer bewoond. In het hele gebied werken weer rond de 7.000 mensen, die in Tsjernobyl gehuisvest worden. De mensen werken in shifts van 15 dagen in het gebied en 15 dagen buiten het gebied, of van 4 om 3 dagen. Dit is nodig, omdat continue blootstelling aan de straling op termijn nog steeds schadelijk kan zijn voor de gezondheid. In de exclusion zone wonen ook nog circa 200 mensen permanent. Dit zijn vooral ouderen, die op hun geboortegrond willen blijven wonen. Ondanks dat dit illegaal is, staat de overheid dit toch oogluikend toe.

    We bekijken het monument voor de omgekomen brandweerlieden, die letterlijk de wereld hebben gered, en een monument dat bestaat uit 160 kruisen, met daarop de namen van de, als gevolg van deze ramp, verlaten dorpen in Oekraïne en Wit-Rusland.

    Vervolgens rijden we nog langs het scheepskerkhof. Deze schepen zijn ingezet tijdens de bergingswerkzaamheden en hebben hier hun laatste rustplaats gevonden. Vanwege de hoge dosis straling is het hier verboden om uit te stappen voor een langere stop. Vanuit de auto kan ik gelukkig ook een prima foto maken.

    We vervolgen onze weg en passeren het checkpoint van de 10 kilometerzone. Vanaf hier begint de straling snel op te lopen. Niets om je zorgen over te maken, omdat de hoeveelheid straling waar je tijdens een excursie van een paar uur aan blootgesteld wordt te vergelijken is met de hoeveelheid straling gedurende een Trans-Atlantische vlucht.

    Na het checkpoint doemen al snel een koeltoren op en reactor 5 en 6 (die overigens nooit in gebruik zijn genomen). Bij reactor nummer 4 maken we een stop bij een monument ter nagedachtenis aan de ramp. Ook zien we de nieuwe sarcofaag in aanbouw. Deze moet de oude sarcofaag, die op instorten staat, vervangen. Hierdoor wordt een nieuwe ramp met wereldwijde impact voorkomen. De kosten van deze nieuwe sarcofaag bedragen 1 miljard Euro.

    De geigerteller begint flink te piepen en de straling loopt hier op tot boven de 8 μSv/u. Dit lijkt hoog, maar is te verwaarlozen met wat we vandaag als record gaan meten…

    Vlakbij het complex met de reactors ligt het rode bos. Dit bos kreeg een enorme hoeveelheid straling te verwerken en alle bomen gingen binnen korte tijd dood. Vanwege het brandgevaar zijn de bomen vrij snel na de ramp platgegooid en onder een dikke laag aarde bedekt. Deze locatie is één van de vele “hotspots”; een gebied met een zeer hoge dosis straling. We blijven hier dus niet lang en rijden Prypjat binnen.

    Het is sinds dit jaar verboden om gebouwen in deze stad in te gaan. Dit vanwege het instortingsgevaar. Ik heb bewust een privé excursie geboekt, in de hoop dat de gids wel de gebouwen in wil gaan. Ik ben erg blij als blijkt dat ik dit daadwerkelijk met hem kan regelen. Hierdoor wordt de ervaring van een bezoek aan deze spookstad veel intenser. Met een groepsexcursie was dit nooit mogelijk geweest.

    De stad is al voor een groot deel door het bos overwoekerd. Brede straten zijn verworden tot smalle weggetjes en de verlaten huizen zijn nauwelijks zichtbaar. Grijze appartementen torenen boven de bomen uit. Overal zie je afbeeldingen die je aan het communisme doen herinneren. Je wandelt  een ander tijdperk binnen.

    We bezoeken een school, waar we de gasmakers nog zien liggen. Deze waren overal aanwezig vanwege de Koude Oorlog. Een luguber gezicht om er een paar honderd, de meeste in kindermaatjes, te zien liggen. Ook brengen we een bezoek aan een sportcomplex met onder andere een zwembad. 

    Dan wordt het tijd voor de mooiste ervaring: een klim naar het dak van een appartementencomplex van 16 etages hoog. We dwalen door veel kamers en komen, ondanks dat er veel geplunderd is, nog allerlei gebruiksvoorwerpen tegen. De kranten en kalenders die je ziet liggen tonen op een mooie manier aan dat de tijd hier abrupt stil is komen te staan.

    Op het dak van het complex heb je een indrukwekkend uitzicht over de verlaten stad en het spookachtige reactorcomplex van Tsjernobyl. Ik krijg apocalyptische visioenen en waan me in een boek uit de Donkere Toren reeks van Stephen King. Op de begane grond hoorde je als enige geluid het gezang van de vogels. Boven op het dak heerst er een doodse stilte.

    Na de afdaling rijden we richting een kleuterschool. Hier liggen nog zeer veel spullen van de kindjes, zoals speelgoed, bedjes, kleurboekjes en knutselwerkjes. Ook ligt er het nodige propagandamateriaal. In een schrift vinden we nog een stuk tekst met daarin de datum 19-04-1986. Ruim een week voordat de ramp zich voltrok. Ik krijg op deze plek de nodige kippenvelmomenten.

    De gids heeft nog meer in petto en laat iets verderop een plek zien waar onderdelen van apparaten liggen, die gebruikt zijn tijdens de schoonmaakoperatie. In een stalen grijper meten we een dosis van ruim 800 μSv/u en op een onderdeel van een klein robotvoertuig zelfs 4 millisievert. Dit is 4.000 μSv/u en dus 15.000 keer het gemiddelde natuurlijke stralingsniveau (!) Gezien de korte periode dat je hier aan blootgesteld wordt overigens ook niets om je zorgen over te maken. De gids reset de geigerteller na deze meting wel, want deze locatie staat namelijk niet op de toeristische route en ik vermoed dat hij geen gezeur wil krijgen met de autoriteiten.

    De volgende locaties die we bezoeken zijn een supermarkt, restaurant en theater. In het laatste gebouw liggen allerlei posters van partijleiders en communistische symbolen ten behoeve van de 1 mei viering, die zou plaatsvinden. De kermis die we aansluitend bezoeken is ook speciaal voor deze gelegenheid gebouwd en nooit in gebruik genomen. Het reuzenrad torent als een stalen geraamte boven de attracties uit. Tot slot nemen we nog een kijkje in het compleet vergane stadion en een paar andere overheidsgebouwen.

    Dan zit de tijd er helaas op en we rijden terug naar het stadje Tsjernobyl waar we in een kantine getrakteerd worden op een authentieke Oekraïense lunch. Dit houdt in het kort in dat je de hoeveelheid eten krijgt voor een compleet weeshuis. Ik blijf me elke keer over Oekraïense gastvrijheid verbazen. Overigens wordt het voedsel uit gebieden buiten de exclusion zone geïmporteerd, evenals het drinkwater.

    Na onze maaltijd rijden we terug richting Kiev. Bij beide checkpoints worden we nog gecontroleerd op de hoeveelheid straling op onze schoenen en handen. Ook worden de banden van de auto gecontroleerd. Alle checkpoints komen we prima door. Overladen met indrukken vervolgen we onze terugreis. Tijdens de rit laat ik alles op mij inwerken en realiseer ik mij, dat ik een onvergetelijke ervaring rijker ben.


    Inspiratie voor Oekraïne

    Kiev, hoofdstad van de Oekraïne, is een trotse miljoenenstad aan de Dnjepr. Het is de bakermat van de Russische cultuur en voormalige hoofdstad van het oude Russische rijk. Kiev wordt daarom in de Slavische cultuur "Moeder aller steden" genoe

    Lees Meer Door: Martin Boon

    Wie is er niet opgegroeid met de kernramp die symbool staat voor alles wat er mis kan gaan met kernenergie. Ik heb het natuurlijk over Tsjernobyl. Samen met de kernramp in Fukushima heeft Tsjernobyl de twijfelachtige eer de grootste kernramp in de

    Lees Meer Door: Martin Boon

    Je kan bij mij wel stellen dat ik een enorme drang heb om locaties die in de categorie "dark tourism" (reizen naar plaatsen die met de dood of lijden worden geassocieerd) vallen, te bezoeken. Mijn interesse gaat vooral uit naar de landen

    Lees Meer Door: Martin Boon

    Stoere Gezinnen

    Onbekend maakt onbemind. Dit spreekwoord schoot Martin Boon telkens te binnen als hij reacties hoorde van mensen die voor het eerst over zijn reisdoel hoorden. Oost-Europa, wat moet je daar nu doen? En dan ook nog eens met de kinderen. Alsof het e

    Lees Meer Door: Wouter Peters

    Bij romantische plekken denkt men al gauw aan Parijs of Venetië, maar niet zo snel aan Oekraïne. Toch bevindt zich daar een plek die qua romantiek makkelijk kan wedijveren met Parijs of Venetië: de liefdestunnel.

    Lees Meer Door: Reisbijbel

    Het Nederlands Elftal speelde tijdens het EK2012 zijn poulewedstrijden in Charkov. Waar? Juist ja in Charkov. Of was het nou Charkiv?

    Bewapend met camera namen we in de winter voorafgaand aan het EK alvast polshoogte om te zien met wat v

    Lees Meer Door: Reisbijbel

    Vandaag reist het Nederlands elftal van Krakau in Polen naar Charkov in Oekraïne voor hun eerste EK-wedstrijd. Afgelopen winter hebben wij alvast een kijkje genomen in deze stad. In deze video zijn we net geland en reizen we per taxi van vlie

    Lees Meer Door: Reisbijbel

    Met openbaarvervoer van Kiev naar Boekarest in 3 delen.

    Het ranzige bakje Oekraïns vliegtuigvoer hebben we inmiddels achter de kiezen. Het kan nooit lang meer duren voordat de piloot het UIA-vliegtuig (Ukraine International Air

    Lees Meer Door: Reisbijbel

    Reisorganisaties Oekraïne

    Reizen naar Oekraïne

    Prijs: €0 - €10000
    Dagen: 0 - 30

    Groepsreizen

    Rondreis OEKRAÏNE - 9 dagen; Gouden koepels en gele stranden

    Tijdens deze korte reis door Oekraïne bezoek je drie compleet verschillende steden. Kiev staat bekend als bakermat van de Oost-Slavische cultuur en de vele kerken zijn een waar genot om te bezoeken. Lviv doet eerder denken aan steden als Praag en We

    Land : OEKRAINE
    Aanbieder : Koningaap
    prijs vanaf : 1195.00
    reisduur : 9
    Lees Meer

    Nieuwe reis

    Rondreis RUSLAND, WIT-RUSLAND EN OEKRAÏNE - 23 dagen; Adellijke rijkdommen en Sovjet geheimen

    Deze afwisselende reis neemt je mee naar de drie landen die samen het Slavische hartland vormen. In Sint-Petersburg en Moskou geniet je van de stadspaleizen, rijkversierde kerken en ontelbare musea van wereldniveau. In het onontdekte Wit-Rusland heet

    Land : OEKRAINE
    Aanbieder : Koningaap
    prijs vanaf : 2795.00
    reisduur : 23
    Lees Meer

    Reisboeken en gidsen over Oekraïne

    Reisgidsen

    Reisgids Kiev | Trescher Verlag

    Goede Duitstalige reisgids met veel culturele beschrijvingen. Daarnaast ook aandacht voor praktische zaken als overnachten en rondreizen. Bijzondere duitse uitgever, vaak als eerste een boek over een bepaald gebied of land. Zeer uitgebreide stadsgids

    Land : Oekraïne
    Aanbieder : DeZwerver
    prijs vanaf : 19.95
    Lees Meer

    Reisgidsen

    Reisgids Ukraine - Oekraïne | Lonely Planet

    De perfecte reisgids voor zowel de georganiseerde als de zelfstandige reiziger. Naast een algemene inleiding van het land / streek vol met praktische informatie over hoe je er het beste kunt reizen: slapen, eten, vervoer, excursies ... alles kun je

    Land : Oekraïne
    Aanbieder : DeZwerver
    prijs vanaf : 23.95
    Lees Meer

    Woordenboeken

    Woordenboek Phrasebook & Dictionary Ukrainian - Oekraïens | Lonely Planet

    Goede taalgids met zowel zinnen als woordenlijst. Engels - Ukrainian v.v.Packed with phrases on everything from bargaining at a rynok to hiking and eating out, this book will spice up your Ukrainian adventure.Whether bathing in culture or the

    Land : Oekraïne
    Aanbieder : DeZwerver
    prijs vanaf : 7.50
    Lees Meer

    Reisgidsen

    Reisgids Ukraine - Oekraïne | Bradt

    Voor vele landen net zo goed, zo niet beter dan de Planet. Beduidend soberder uitgevoerd, maar ook met veel informatie voor backpackers en met veel kaartmateriaal. Een aanrader!Ukraine is something of an enigma for the visitor. The largest count

    Land : Oekraïne
    Aanbieder : DeZwerver
    prijs vanaf : 23.95
    Lees Meer

    Wegenkaarten

    Wegenkaart - landkaart Ukraine - Oekraïne | Marco Polo

    Duidelijke wegenkaart van Marco Polo: alle wegen, zowel de verharde als belangrijke onverharde wegen zijn weergegeven.  Mooie toeristisch interessante wegen die de moeite waard zijn, zijn groen gearceerd. Veel toeristische informatie is toegevoegd

    Land : Oekraïne
    Aanbieder : DeZwerver
    prijs vanaf : 12.95
    Lees Meer

    Reisgidsen

    Reisgids Lemberg - Lviv - Lwow | Trescher Verlag

    Goede Duitstalige reisgids met veel culturele beschrijvingen. Daarnaast ook aandacht voor praktische zaken als overnachten en rondreizen. Bijzondere duitse uitgever, vaak als eerste een boek over een bepaald gebied of land.Im Jahre 1998 wurde di

    Land : Oekraïne
    Aanbieder : DeZwerver
    prijs vanaf : 19.95
    Lees Meer

    Reisgidsen

    Reisgids Te gast in Rusland en Oekraine | Informatie Verre Reizen

    Samengesteld door en voor reizigers: verhalen van mensen die er gewoond of gereisd hebben. Literatuurlijst, praktische tips, vooral veel achtergrond- en cultuur informatie.Rusland en Oekraïne zijn landen van contrasten. In Moskou rijden rijke R

    Land : Oekraïne
    Aanbieder : DeZwerver
    prijs vanaf : 8.95
    Lees Meer

    Reisgidsen

    Reisgids Die Krim, Lemberg, Kiew (Kiev) und Odessa - Oekraïne | Reise Know-How Verlag

     Toonaangevende reisgids van Duitse makelij. Zeer degelijk, boordevol praktische informatie en achtergrondbeschrijvingen. Absoluut de beste gids op dit moment .... Een aanrader voor zowel de zelfstandige als de georganiseerde reiziger. D

    Land : Oekraïne
    Aanbieder : DeZwerver
    prijs vanaf : 24.95
    Lees Meer
    close

    Wie wil jij inspireren met dit reisverhaal? Deel het snel!

    close

    Wie wil jij inspireren met dit reisverhaal? Deel het snel!